تفاوت سبّ و فحش و شتم و قذف و لعن
1631 بازدید
تاریخ ارائه : 1/15/2014 5:06:00 PM
موضوع: الهیات و معارف اسلامی

تفاوت راه‌های تبری زبانی

یکی از مسائل مهم در اظهارِ دوری و برائت از دشمنان، شیوة ابراز آن می‌باشد، که متأسفانه به خاطر برخی ساده‌اندیشی‌ها، این فرعِ مهم دینی، با انحراف‌ها و کج‌روی‌هایی همراه شده است که در ادامه به بررسی برخی از آنها پرداخته شده است.

برائت زبانی از دشمنان اهل بیت(ع یا هر کسی دیگر به دو صورت می‌تواند تحقق پیدا کند. یک صورت آن با سبّ و فحش و شتم و قذف همراه است و صورت دیگر با لعن گفتن تحقق می‌پذیرد. لذا در ادامه تفاوت این چند اصطلاح بیان می‌گردد تا روایاتِ وارد شده در این زمینه، بهتر درک شود.

بررسی لغوی:

سب: توصیفِ شخص برای کاستنِ مقام و منزلت وی، که با قصدِ اهانت همراه باشد. الفاظی مانند: «حقیر، پَست، سگ، کافر، بی‌دین، مرتد، جذامی، احمق». (علی مشکینی، مصطلحات الفقه؛ ص: 291)

شتم: همان سبّ است. (طریحی، مجمع البحرین، ‌6: 98)

فحش: نسبت دادن شخص به زنا یا لواط است؛ مثل آن که بگوید تو زنا کاری، یا لواط کننده، یا من زنا کردم به تو، یا فلان داده، یا فلان خورده، و امثال این از عباراتی که دلالت بر زنا یا لواط کند، خواه به فاعل بودن و خواه به مفعول بودن، و اگر بگوید به فرزندی که اقرار به او کرده باشد تو فرزند من نیستی فحش است نسبت به مادر آن فرزند و هم چنین اگر به دیگری بگوید تو فرزند پدر خود نیستی فحش است نسبت به مادر او، و اگر به شخصی بگوید تو از زنا بهم رسیده‌ای، یا بگوید ای ولد الزنا، مشهور آن است که این فحش است، و خلاف است که طلب کنندۀ حد مادر است، یا مادر و پدر هر دو. (علامه مجلسی، حدود و قصاص و دیات: 27)

لعن: راندن و دور کردن همراه با ناخشنودی و ناراحتی است چنان که لعن از جانب خدا به معنای قطع رحمت و توفیق دنیوی و عذاب و عقوبت اخروی است. لعن توسط انسان نیز نوعی دعای بد، نفرین و بدخواهی برای دیگری می باشد. (مفردات، راغب اصفهانی: 471)

خلاصه آنکه، می‌توان موارد فوق الذکر را در دو دستة کلی گنجاند؛ دستة نخست، لعن یا نفرین و دستة دوم، بی‌ادبی که مصادیق متعددی دارد همانند فحش و شتم و قذف و … که در ادامة بحث، به تبیین این دو مسئله پرداخته می‌شود.

بررسی قرآنی، روایی:

به دلایل ذیل فحاشی امری ناپسند است.

1. منافی شخصیت و مخالف اخلاق انسانی است.

2. هیچ اثری نه مادی و نه معنوی بر آن مترتب نمی‌گردد و جز تحقیر و هتک حرمت خود فحش دهنده نتیجة دیگری از آن حاصل نمی‌گردد.

3. در قرآن از آن نهی شده است. مانند {وَلَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ} (انعام: 108)

4. در روایات معصومان(ع) نیز فحش به طور مطلق تقبیح شده است و آن را لایق شیعه ندانسته‌اند. مانند:

پیامبر(ص): دو کس که یکدیگر را ناسزا گویند، دو شیطانند که به یکدیگر پارس می‌کنند و به جان هم می‌افتند. تنبیه الخواطر: 1/111

امام علی(ع): با فحش سخن مگوئید. زیرا فحش برای ما و شیعیان ما سزاوار نیست. و فاحش و ناسزاگو دوست ما نمی‌باشد. (قاضی نعمان مغربی، دعائم الاسلام، 2: 352)

امام علی(ع): من خوش ندارم که شما ناسزاگو باشید بلکه اگر اعمال و رفتار و موقعیت (باطل) آن‌ها را خاطرنشان کنید، مؤثرتر و در بیان عذر و حجت رساتر و قانع کننده تر باشد. به جای ناسزا گفتن به آن ها، بگویید: خدایا! خون‌های ما و آنان را حفظ کن. (امام علی، نهج البلاغه، خطبه 206)

حضرت علی(ع): دشنام‌گویت را خوار و سرشکسته بگذار تا خدای رحمان را خشنود و شیطان را ناخشنود کرده و دشمنت را کیفر داده باشی. قسم به خدایی که دانه را شکافت و خلایق را بیافرید، مؤمن پروردگار خود را با چیزی همانند بردباری و گذشت خشنود نکرد و شیطان را با حربه‌ای چون خاموشی به خشم نیاورد و احمق را چیزی مانند سکوت در مقابل او کیفر نداد. (مفید، امالی، 118)

امام صادق(ع): خداوند فحش دهنده را و نیز کسی را که به او فحش داده می‌شود و باکی از آن ندارد مبغوض می‌دارد. (کلینی، کافی، 2: 324)

معصوم(ع): به مردم ناسزا مگویید که با این کار در میان آن‌ها دشمن پیدا می‌کنید. (کلینی، کافی، 2: 36)

معصوم(ع): از بزرگ ترین گناهان این است که آدمی پدر و مادر خود را دشنام دهد. عرض شد: چگونه کسی پدر و مادر خود را دشنام می‌دهد؟ فرمود: کس دیگری را دشنام می‌دهد و او متقابلاً به پدر و مادر وی ناسزا می‌گوید. (مجلسی، بحارالانوار، 74: 46)

بنابراین با قطع نظر از شخصی که به او فحش داده می‌شود خود فحش دادن مناسب شخصیت شخص شیعه نمی‌باشد.

اما لعنت از جنس فحش نیست بلکه یک نوع نفرین است که مصدر و منشأ شرعی و قرآنی دارد و برای اولین بار خداوند است که شیطان را مورد لعنت خود قرار داده است. منتهی لعن خداوند با لعن غیر خداوند فرق دارد اگر خداوند کسی را لعنت کرده باشد معنای آن اینست که او را از رحمتش دور نموده است. اما اگر غیر خدا کسی را لعنت کند به معنای دعا است و از خداوند می‌خواهد که او را از رحمتش محروم نماید. پس خود لعن به خودی خود از نظر شرعی مانند فحش و سبّ به صورت مطلق قبیح نمی‌باشد. چون لعن یک نوع دعا است و دعا قبحی ندارد.