تولی و تبری
56 بازدید
تاریخ ارائه : 1/15/2014 4:22:00 PM
موضوع: الهیات و معارف اسلامی

تولّی اصطلاحی در برابر تبرّی است و از مهم‌ترین آموزه‌های اعتقادی نزد شیعۀ امامیه می‌باشد. در قرآن كریم، مودّت و محبّت ذی القربی (اهل بیت)(ع) مزد رسالت رسول اكرم(ص) تعیین گشته (آل عمران: 122 و 160؛ مائدة: 11؛ طلاق: 3‌) و در روایات بر آن فراوان تأكید شده (حر عاملی، وسائل الشیعة، 15: 185، 194، 202 و 213‌) و بلكه اساس و پایۀ اسلام برشمرده شده (همان، 23: 404) و دینداری و ایمان، بدان منوط گردیده است. ( شوری: 23‌) و در برخی روایات، ولایت اهل بیت(ع) در كنار نماز و روزه و زكات و حج از اركان اسلام و بلكه مهم‌ترین ركن آن تلقّی شده است. (حرعاملی، وسائل الشیعة، 24: 299)

مراد از محبّت اهل بیت(ع)، كه روایات بر آن تأكید كرده‌اند، پذیرش امامت و ولایت امامان(ع) و تسلیم در برابر آنان و تصدیق و تبعیت از ایشان در رفتار و گفتار و قرار دادن آنان در جایگاهی است كه خدای متعال برای آنان قرار داده است. ازاین‌رو، مقدّم‌ داشتن دیگران بر آنان در این قلمرو، در واقع خروج از دایرۀ محبّت محسوب می‌شود. (همان، 15: 184‌)

این همه تأكید و اهتمام به مسئلۀ تولّی در متون دینی برای این است كه محبّت به اهل بیت(ع) و پذیرش ولایت ایشان در واقع، محبّت به خدا و پیامبر خدا(ص) و قبول ولایت خدا و رسول او است. چنان‌كه دشمنی با آنان، دشمنی با خدا و رسول و انكار ولایت ایشان، انكار ولایت خدا و رسول و دخول در ولایت شیطان است. (علامه مجلسی، بحار الأنوار 66: 241‌) از عنوان تولّی به مناسبت در باب طهارت و صلات سخن رفته است.

تولّی همراه تبرّی- كه مفهوم متضاد و مخالف آن است- از واجبات (حر عاملی، وسائل الشیعة، 1: 18‌) و بلكه مهم‌ترین ركن اسلام (یوسف بحرانی، الحدائق الناضرة 18: 423‌) و تحقق‌بخش ایمان است (سیدابوالقاسم خویی،. البیان: 241‌) و از اموری است كه به محتضر و میت، تلقین می‌شود. (جعفر کاشف الغطاء، كشف الغطاء 2: 251 و 289)

تبرّی، اصطلاحی كلامی در برابر تولّی از آموزه‌های اسلام بویژه نزد شیعۀ امامیه است. تبرّی از ریشۀ «برء» است و در زبان فارسی بیشتر به صورت «تبرّا» به كار می‌رود. تبرّی ریشه در قرآن كریم دارد و «برائت» نام یك سورۀ قرآن است كه با برائت خدا و پیامبرش از مشركان آغاز می‌گردد. در روایات نیز بر اهمیت مسئلۀ تبرّی، فراوان تأكید شده است. در حدیثی از پیامبر اكرم(ص)، تبرّی از مهم‌ترین و استوارترین رشته‌های ایمان ذكر شده است. (حر عاملی، وسائل الشیعة، 16: 177‌) و در روایتی از امام صادق(ع) به وجوب برائت از مخالفان دین خدا و دوستان دشمنان خدا تصریح شده است. (جمعی از نویسندگان، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، ‌2: 337) در روایتی دیگر از ایشان، حقیقت ایمان، تبرّی همراه با تولّی- كه مفهوم متضاد و مخالف آن است- دانسته شده است. (علامه مجلسی، بحار الأنوار 66: 241‌)

دشمنان خدا عبارتند از مشركان، كافران و كسانی كه منكر امامت و ولایت امامان معصوم(ع) هستند. از عنوان تبرّی به مناسبت در باب طهارت و صلات سخن رفته است.

تبرّی از دشمنان خدا، واجب است؛ (حرعاملی، وسائل الشیعة، 16: 176) بلكه از مهم‌ترین اركان دین به شمار می‌آید (علامه مجلسی، مرآة العقول 12: 114‌) و تحقّق بخش ایمان (به معنای خاص آن) است (سیدابوالقاسم خویی، البیان: 241‌) تبرّی از اموری است كه به محتضر و میت، تلقین می‌شود. (سیدجعفر کاشف الغطاء، كشف الغطاء 2: 251 و 289‌) از اعمال شب و روز جمعه تبرّی از گمراهان و دشمنان اهل بیت(ع) است. (ابوالصلاح حلبی، الكافی فی الفقه: 153) (برای مطالعة بیشتر ر.ک: جمعی از نویسندگان، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(ع)، ‌2: 337 و 667)